Jane Austen – Gurur ve Önyargı Kitap İncelemesi
Jane Austen’ın Gurur ve Önyargı romanı, aşkın yanı sıra gurur, önyargı, toplumsal sınıflar ve insanın kendi yanılgılarıyla yüzleşmesi üzerine kurulmuş zamansız bir eserdir. 1813 yılında yayımlanan roman, aradan geçen yüzyıllara rağmen insan ilişkilerini anlatmadaki gücünü hâlâ koruyor.
Bir kitabı klasik yapan yalnızca eski olması değildir. Klasik eserler, farklı dönemlerde yaşayan insanların kendilerinden bir şeyler bulabildiği kitaplardır. Gurur ve Önyargı da tam olarak böyle bir roman.
Jane Austen ve Gurur ve Önyargı
İngiliz edebiyatının en önemli yazarlarından biri olan Jane Austen, eserlerinde özellikle kadınların toplumdaki konumunu, evlilik anlayışını, aile ilişkilerini ve sınıfsal farklılıkları ince bir mizahla ele alır.
Gurur ve Önyargı'nın merkezinde Elizabeth Bennet ve Fitzwilliam Darcy vardır. Ancak romanı yalnızca bu iki karakter arasındaki aşk üzerinden değerlendirmek eksik olur. Austen, onların hikâyesi üzerinden insanların birbirlerini nasıl yanlış anlayabildiğini ve ilk izlenimlerin ne kadar yanıltıcı olabileceğini gösterir.
Elizabeth Bennet: Kendi düşüncesinin peşinden giden bir kadın
Elizabeth Bennet, romanın en dikkat çekici karakteridir. Zeki, esprili ve gözlem gücü yüksek olan Elizabeth, kendisi için çizilen toplumsal sınırların içinde kaybolmak istemez.
Dönemin kadınları için evlilik çoğu zaman yalnızca duygusal bir mesele değildir. Ekonomik güvence, aile baskısı ve toplumun beklentileri de evlilik kararlarında önemli rol oynar.
Elizabeth ise kendisini yalnızca güvenli bir evliliğe teslim etmek istemez. Sevmediği biriyle evlenmek yerine kendi kararının arkasında durmayı tercih eder.
Fakat Elizabeth'in güçlü tarafı aynı zamanda onun yanılmasına da neden olur. İnsanları iyi tanıdığını düşünürken Darcy hakkında verdiği hükümde yanılır.
Darcy ve değişimin hikâyesi
Darcy, romanın başlarında kibirli ve mesafeli tavırlarıyla Elizabeth'in antipatisini kazanır. Fakat hikâye ilerledikçe okur, Darcy'nin yalnızca ilk izlenimden ibaret olmadığını görür.
Darcy'nin en önemli özelliği, kendi hatalarını fark edebilmesidir.
Elizabeth'in kendisi hakkındaki eleştirileriyle karşılaştığında, davranışlarını sorgulamaya başlar. Bu değişim romanın en güçlü noktalarından biridir.
Çünkü gerçek sevgi bazen insanın karşısındaki kişiyi değiştirmesinden önce kendisini değiştirmesini gerektirir.
Romanın en önemli konusu: Önyargı
Romanın adındaki “önyargı” kelimesi boşuna seçilmemiştir.
Elizabeth, Darcy hakkında duydukları ve kendi ilk izlenimleri doğrultusunda bir kanaate ulaşır. Daha sonra bazı olayları bu kanaatini doğrulayacak şekilde yorumlar.
Oysa gerçek, onun düşündüğünden farklıdır.
Bu durum günümüz insanı için de oldukça tanıdık.
Bir insan hakkında birkaç dakika içinde karar verebiliyor, duyduğumuz bir sözden yola çıkarak onun karakteri hakkında hüküm verebiliyor ve daha sonra karşımıza çıkan gerçekleri kendi düşüncemize uydurmaya çalışabiliyoruz.
Austen, iki yüz yılı aşkın bir süre önce yazdığı romanında aslında bu insanî zaafı anlatıyor.
Gurur neden önemlidir?
Darcy'nin gururu, onun Elizabeth'e karşı duygularını ifade etmesini zorlaştırır. Elizabeth'in gururu ise kendisine yapılan bazı davranışları farklı yorumlamasına neden olur.
Böylece iki insan arasında görünmez bir duvar oluşur.
Roman ilerledikçe bu duvarın yıkılması, yalnızca aşkın ortaya çıkması anlamına gelmez. Aynı zamanda iki karakterin kendi kusurlarıyla yüzleşmesi anlamına gelir.
Bu nedenle Gurur ve Önyargı, “birbirlerine âşık oldular ve mutlu yaşadılar” şeklinde özetlenemeyecek kadar derin bir romandır.
Jane Austen'ın toplumsal eleştirisi
Romanın dikkat çeken yönlerinden biri de Austen'ın dönemin toplumunu eleştirme biçimidir.
Yazar, kadınların ekonomik ve sosyal açıdan evliliğe ne kadar bağımlı olabildiğini gösterirken bunu çoğu zaman mizah yoluyla anlatır.
Özellikle Mrs. Bennet karakteri, kızlarını evlendirme konusundaki ısrarıyla hem komik hem de düşündürücü bir karakterdir.
Okur onun davranışlarına gülerken bir taraftan da dönemin kadınlar üzerindeki evlilik baskısını görür.
Austen'ın başarısı burada ortaya çıkar: Toplumsal eleştiriyi okura ders verir gibi değil, hikâyenin doğal akışı içinde sunar.
Kitabın dili ve anlatımı
Gurur ve Önyargı hızlı olaylarla ilerleyen bir roman değildir. Austen'ın asıl gücü karakterlerin konuşmalarında, ilişkilerindeki ayrıntılarda ve insanların birbirlerine karşı davranışlarında ortaya çıkar.
Bu nedenle kitabı yalnızca olayları öğrenmek için değil, karakterleri gözlemlemek için okumak gerekir.
Austen'ın mizahı da romanın önemli bir parçasıdır. Bazı karakterlerin davranışları ilk bakışta komik görünürken, biraz daha dikkatli düşünüldüğünde dönemin toplumsal yapısına yönelik eleştiriler taşıdığı görülür.
Gurur ve Önyargı bugün bize ne söylüyor?
Romanın üzerinden iki yüz yıldan fazla zaman geçmiş olsa da anlattığı meseleler hâlâ hayatımızın içinde.
İnsanları ilk izlenimlerine göre değerlendirmek...
Başkalarının söylediklerine hemen inanmak...
Gurur yüzünden duygularını saklamak...
Kendi düşüncemizin doğru olduğuna fazla güvenmek...
Bunların hiçbiri yalnızca Austen'ın dönemine ait davranışlar değil.
Belki de romanın zamansız olmasının nedeni budur.
Teknoloji değişti, toplum değişti, insanların yaşam biçimleri değişti. Fakat insanın sevilme, anlaşılma ve doğru anlaşılma arzusu değişmedi.
Sonuç: Bir aşk romanından çok daha fazlası
Gurur ve Önyargı, aşkı anlatırken insanın kendisini tanıma yolculuğunu da anlatıyor.
Elizabeth ve Darcy'nin birbirlerine ulaşmaları kadar önemli olan, kendi hatalarını fark etmeleridir. Çünkü insan bazen karşısındaki kişiyi anlamadan önce kendi önyargılarından kurtulmak zorundadır.
Jane Austen'ın iki yüzyıl önce yazdığı bu roman, bugün hâlâ okunuyor ve hâlâ konuşuluyorsa bunun nedeni yalnızca güzel bir aşk hikâyesi anlatması değil; insanın değişmeyen taraflarını çok iyi tanımasıdır.
Gurur ve Önyargı'yı okurken yalnızca Elizabeth ile Darcy'nin hikâyesini değil, zaman zaman kendi hayatımızdaki insanları ve onlar hakkında verdiğimiz kararları da düşünmek mümkün.
Belki de kitabın bize bıraktığı en güzel soru şudur:
Bir insanı gerçekten tanıyor muyuz, yoksa onun hakkında verdiğimiz ilk kararı mı tanıyoruz?
Kitap Bilgileri
Kitap: Gurur ve Önyargı
Yazar: Jane Austen
İlk yayımlanma yılı: 1813
Tür: Roman
Konu: Aşk, gurur, önyargı, evlilik, toplum ve insan ilişkileri
Değerlendirme: ★★★★★