Farha: Bir Film Bir Pencereden Filistin’in Hafızasına Bakmak
Filistin üzerine çekilen filmler yalnızca savaşın ve siyasetin görünen tarafını anlatmaz. Yerinden edilen insanların yarım kalan hayatlarını, evlerini, ailelerini ve gelecek hayallerini de sinemanın hafızasına taşır. Yönetmen Darin J. Sallam’ın Farha adlı filmi de 1948’de yaşanan Nekbe’yi genç bir kızın gözünden anlatalan bir film.
Kaleme alan: Mehmet Aluç
Filistin,
Farha: Bir Film Bir Pencereden Filistin’in Hafızasına Bakmak
Filistin üzerine çekilen filmler yalnızca savaşın ve siyasetin görünen tarafını anlatmaz. Yerinden edilen insanların yarım kalan hayatlarını, evlerini, ailelerini ve gelecek hayallerini de sinemanın hafızasına taşır. Yönetmen Darin J. Sallam’ın Farha adlı filmi de 1948’de yaşanan Nekbe’yi genç bir kızın gözünden anlatan etkileyici bir tarihî dramdır. 2021 yapımı film 92 dakika sürüyor. Başrolde Farha karakterini canlandıran Karam Taher yer alıyor. Dünya prömiyerini Toronto Uluslararası Film Festivali’nde yapan yapım, Ürdün’ün 95. Akademi Ödülleri için aday gösterdiği film oldu. Ayrıca Asya Pasifik Ekran Ödülleri’nde En İyi Gençlik Filmi ödülünü kazandı. (Amman Uluslararası Film Festivali, Columbia Üniversitesi)
Eğitim Hayaliyle Başlayan Hikâye
Farha, Filistin’in küçük bir köyünde yaşayan ve eğitimine şehirde devam etmek isteyen on dört yaşındaki bir kızdır. Yaşadığı çevrede kendisine biçilen hayatla yetinmek istemez. Okumayı ve kendi geleceğini kurmayı hayal eder. Ancak 1948’de köyüne ulaşan çatışma ortamı, onun eğitim hayalini ve alıştığı hayatı bir anda değiştirir. Babası, güvenliğini sağlamak amacıyla Farha’yı evin küçük bir bölümünde saklar. Genç kız dışarıda yaşananları çoğu zaman yalnızca seslerden ve dar bir açıklıktan takip etmek zorunda kalır. Film böylece büyük bir tarihî olayı geniş savaş görüntüleriyle değil, küçücük bir alanda bekleyen genç bir insanın gözleriyle anlatır.
Dar Mekânda Büyük Bir Hikâye
Filmin önemli bir bölümü kapalı ve dar bir yerde geçiyor. Bu tercih başlangıçta hikâyenin hareketini yavaşlatıyor gibi görünebilir. Fakat yönetmen, seyirciyi Farha’nın sınırlı görüşüne yerleştirerek güçlü bir anlatım kuruyor. Farha ne kadarını görebiliyorsa seyirci de o kadarını görebiliyor. Dışarıdaki gelişmeleri kapının ardından gelen seslerden, ayak hareketlerinden ve kısa görüntülerden anlamaya çalışıyoruz. Böylece film, bilinmezlik ve bekleyiş duygusunu abartılı görüntülere ihtiyaç duymadan hissettiriyor. Dar oda zamanla yalnızca bir saklanma yeri olmaktan çıkıyor. Farha’nın yarım kalan çocukluğunu, dış dünyayla arasına giren engelleri ve daraltılan geleceğini simgeleyen bir mekâna dönüşüyor.
Filistin’in Hafızası
Nekbe, yüz binlerce Filistinlinin 1948’de yaşadıkları topraklardan ayrılmak zorunda bırakıldığı tarihsel süreci ifade eder. Farha, bu büyük tarihî kırılmayı rakamlar ve uzun açıklamalar üzerinden anlatmıyor. Bunun yerine tek bir kızın hayatında meydana gelen değişime odaklanıyor. Bu yaklaşım, olayların insan tarafını daha görünür hâle getiriyor. Kaybedilen yalnızca evler ve topraklar değildir. Eğitim hayalleri, aile düzeni, komşuluklar ve insanların kendileri için düşündüğü gelecek de değişmektedir.
Yönetmen Darin J. Sallam, filmin hikâyesini çocukluğunda annesinden dinlediği gerçek bir anlatıdan hareketle geliştirdiğini belirtiyor. Filmi çekmesindeki temel amaçlardan biri de Filistinlilerin yaşadıklarını ve kuşaktan kuşağa aktarılan hafızayı sinema yoluyla korumaktır. (Time)
Farha’nın Sessiz Değişimi
Filmin başındaki Farha ile sonundaki Farha aynı kişi değildir. Başlangıçta geleceğini ve okul hayalini düşünen genç bir kızken, yaşadıkları onu çok kısa sürede hayatın ağır gerçekleriyle karşılaştırır. Oyuncu Karam Taher’in performansında sözlerden çok bakışlar ve sessizlikler öne çıkıyor. Karakterin korkusu, merakı ve yaşananları anlamlandırma çabası uzun konuşmalar yapılmadan aktarılıyor. Filmin adının “Farha” olması da anlamlıdır. Arapçada sevinç ve mutlulukla ilişkilendirilen bu isim, karakterin hikâyesinde acı bir karşıtlık oluşturur. Farha’nın adı geleceğe duyulan umudu taşırken karşılaştığı olaylar bu umudun nasıl sınandığını gösterir.
Filmin Güçlü ve Zayıf Tarafları
Farha’nın en güçlü yanı, Filistin meselesini yalnızca siyasî tartışmalar üzerinden değil, sıradan insanların hayatları üzerinden anlatmasıdır. Tek bir karaktere ve sınırlı bir mekâna yoğunlaşması, filme kendine özgü bir anlatım kazandırıyor. Filmin yavaş ilerleyen bölümleri, hareketli tarih filmlerini seven bazı izleyicileri zorlayabilir. Bazı mesajların doğrudan verildiği de düşünülebilir. Ancak yönetmenin amacı büyük bir savaş filmi çekmekten çok, bir tanığın hafızasında kalanları seyirciye hissettirmektir. Bu nedenle filmin sessizliği, kapalı mekânı ve yavaşlığı bir eksiklikten çok bilinçli bir anlatım tercihi olarak değerlendirilebilir.
Sonuç
Farha, Filistin’in tarihini bütünüyle anlattığını iddia eden bir film değildir. Büyük bir tarihin içinden tek bir hayatı seçer ve seyirciyi o hayatın daralan dünyasına yaklaştırır.
Film bittikten sonra akılda yalnızca yaşanan olaylar kalmaz. Eğitim almak isteyen genç bir kızın yarım kalan hayali, evinden ayrılmak zorunda kalan insanların hafızası ve bir halkın hikâyesini anlatma çabası da kalır. Farha, sinemanın bazen tarih kitaplarının söyleyemediği şeyleri tek bir bakışla anlatabileceğini gösteren önemli bir yapımdır. Bir halkın hafızası anlatılmaya devam ettiği sürece bütünüyle susturulamaz.
Not: Film, savaşın siviller üzerindeki ağır etkisini anlatan zorlayıcı sahneler içeriyor ve Amman Uluslararası Film Festivali sayfasında 16+ olarak belirtiliyor.
Mehmet Aluç