Asırlık Gece: Hafızanın Karanlığına Tutulan Işık
15 Temmuz’u anlatmak kolay değildir. Çünkü o gece yalnızca belirli kurumlara karşı gerçekleştirilen bir darbe girişimi değil, insanların hafızasında derin izler bırakan büyük bir kırılmaydı. Kimi insan sokaklarda yaşananlara tanıklık etti, kimi evinde sabaha kadar haberleri takip etti, kimi de yakınlarından gelecek bir telefonun yolunu gözledi. Asırlık Gece, işte bu karanlık saatleri belgeler, tanıklıklar ve dramatik canlandırmalarla yeniden anlatmaya çalışan önemli bir yapım.
TRT 1’de yayımlanan ve Miray Yapım tarafından hazırlanan belgesel-dizinin yönetmenliğini Cihan Sağlam ile Ahmet Toklu üstleniyor. Yapım, Doç. Dr. Hüseyin Aydın’ın Asırlık Gece: Belgeler ve Deliller Işığında 15 Temmuz Darbe Girişimi adlı eserinden hareketle hazırlandı. Gerçek kişilerin tanıklıkları ile oyuncuların canlandırmalarını aynı anlatıda buluşturması, yapımı sıradan bir televizyon dizisinden ayırıyor. Projenin birçok sahnesinin olayların yaşandığı gerçek mekânlarda çekildiği ve toplam on beş bölüm olarak planlandığı belirtiliyor. Anadolu Ajansı
Bir Geceden Daha Uzun Bir Hikâye
Asırlık Gece, yalnızca 15 Temmuz gecesini göstermiyor. Darbe girişimine giden süreci, devlet kurumları içinde yıllar boyunca oluşan yapılanmayı ve kritik saatlerde alınan kararları da anlatmaya çalışıyor. Genelkurmay Başkanlığında yaşananlar, İstanbul ve Ankara’daki stratejik noktalar, TRT ve diğer iletişim merkezlerine yönelik girişimler, Türkiye Büyük Millet Meclisinin hedef alınması ve halkın sokaklara çıkması yapımın temel bölümlerini oluşturuyor.
Burada anlatılan gece yalnızca askerî ya da siyasi yönüyle ele alınmıyor. Evinden çıkan insanların kararlılığı, görev yerini terk etmeyen kamu çalışanları ve darbeye karşı duran güvenlik görevlileri de anlatının insani tarafını güçlendiriyor. Böylece büyük tarihsel olayların aslında sıradan insanların tercihleriyle şekillendiğini görüyoruz. Yapımın en etkili yönlerinden biri, canlandırılan kişilerin gerçek tanıklıklarına da yer vermesi. Oyuncunun canlandırdığı bir olayın ardından o anı gerçekten yaşayan kişinin konuşması, anlatılanların yalnızca bir senaryo olmadığını hatırlatıyor. Bu geçişler, yaşananları kuru bir tarih bilgisi olmaktan çıkararak canlı bir toplumsal hafızaya dönüştürüyor.
Belgesel İle Dizi Arasında
Asırlık Gece tam anlamıyla klasik bir belgesel değildir. Daha doğru ifadeyle bir “belgesel-dizi” ya da “belgesel-drama” çalışmasıdır. Gerçek belgeler ve tanıklıklar kullanılırken bazı olaylar oyuncular tarafından yeniden canlandırılıyor. Bu yöntem, karmaşık gelişmeleri izleyici için daha anlaşılır hâle getiriyor.
Ancak böyle yapımlarda canlandırma ile arşiv görüntüsü arasındaki ayrımın açık tutulması önemlidir. Çünkü belgeler gerçeğin doğrudan izlerini taşırken dramatik sahneler, yönetmenin ve senaristin yorumunu da içerir. Bu nedenle Asırlık Gece, tarihsel hafızaya katkı sunan önemli bir yapım olarak izlenmeli; konu hakkında daha geniş bilgi edinmek isteyenler farklı belgeleri ve kaynakları da incelemelidir.
Dijital karalama kampanyası iddiası
Yapım yayımlandıktan sonra sanatın ve tarihin dışına taşan başka bir tartışmanın da hedefi oldu. TRT Haber, FETÖ mensuplarının Asırlık Gecenin IMDb başta olmak üzere dijital platformlardaki puanını düşürmek amacıyla örgütlü bir kampanya yürüttüğünü bildirdi. Haberde, yoğun oy kullanılan ülkeler arasında ABD, Almanya, Hollanda ve Belçika’nın bulunmasına dikkat çekildi. TRT Haber
Burada dikkatli bir ayrım yapmak gerekir: Kaynaklarda Avrupa’daki çekimlerin fiilen engellendiği ya da sabote edildiği değil, yapımın yayınlandıktan sonraki dijital itibarının hedef alındığı ileri sürülüyor. Oyların kimler tarafından kullanıldığını tek tek ve bağımsız biçimde doğrulamak mümkün olmadığından, bu konu bir haber ve iddia olarak aktarılmalıdır. Eğer gerçekten örgütlü bir puan düşürme çalışması yapıldıysa bu, bir eseri izleyerek eleştirmekten farklıdır. Eleştiri düşünceye dayanır; örgütlü karalama ise insanların eseri görmeden onun hakkında olumsuz kanaate sahip olmasını amaçlar. Bir yapım beğenilebilir veya eksik bulunabilir, fakat değerlendirme izleyerek, araştırarak ve düşünerek yapılmalıdır.
Son söz
Bana göre Asırlık Gecenin en önemli yanı, 15 Temmuz’u yalnızca geçmişte kalmış bir tarih olarak değil, üzerinde düşünülmesi gereken toplumsal bir hafıza meselesi olarak ele almasıdır. Devletin içine gizlenen bir yapılanmanın oluşturduğu tehlikeyi, kurumların uğradığı sarsıntıyı ve halkın gösterdiği direnci geniş bir anlatı içinde sunuyor. Bazı sahnelerin dramatik dili ağır basabilir ve yapımın belirli bir anlatı çerçevesi içinde ilerlediği hissedilebilir. Buna rağmen belgelerle tanıklıkları bir araya getirmesi, özellikle o geceyi yaşamayan genç kuşakların yakın tarihi anlaması bakımından değerlidir. Asırlık Gece, yalnızca bir gecenin hikâyesini anlatmıyor. Hafıza unutmaya başladığında tehlikelerin yeniden nasıl büyüyebileceğini de düşündürüyor. Çünkü bazı geceler güneş doğunca bitmez; bıraktığı sorularla, acılarla ve derslerle yıllar boyunca yaşamaya devam eder.
Yapım: Asırlık Gece
Tür: Belgesel-dizi / Tarihî drama
Yönetmenler: Cihan Sağlam ve Ahmet Toklu
Yayın: TRT 1
Genel değerlendirmem: Yakın tarihi tanıklıklar ve canlandırmalarla anlatan, güçlü ve üzerinde düşünülmesi gereken bir çalışma.
Resmî sayfa: TRT 1 – Asırlık Gece
Mehmet Aluç